روسیه، د سیمې پېچلی حالت: ایران، پاکستان، افغانستان او د سترو قدرتونو سیالي

د ۲۰۲۶ کال د اکتوبر په میاشت کې ایران، پاکستان او افغانستان ته د روسي چارواکو پرله‌پسې سفرونو د سیمې سیاسي او امنیتي وضعیت ته ځانګړې پاملرنه اړولې ده. د روسیې د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف تهران ته سفر، د روسیې د کورنیو چارو وزیر ولادیمیر کولوکولتسېف اسلام‌اباد ته تګ او د روسیې د بهرنیو استخباراتو د مشر سرګي ناریشکین کابل ته سفر په داسې وخت کې ترسره شوي چې سیمه د ایران، امریکا او اسرائیلو د جګړې، د پاکستان او افغانستان د ترینګلو اړیکو او د اوکراین د روانې جګړې له اغېزو سره مخ ده.

د اکتوبر پر ۱۴مه د روسیې د کورنیو چارو وزیر ولادیمیر کولوکولتسېف پاکستان ته ولاړ او د پاکستان له پوځي مشر فیلډ مارشل عاصم منیر او نورو لوړپوړو چارواکو سره یې ولیدل. په همدې ورځ د روسیې د بهرنیو استخباراتو مشر سرګي ناریشکین کابل ته ورسېد او د طالبانو د استخباراتو له مشر عبدالحق وثیق سره یې خبرې وکړې. په ورته وخت کې د روسیې د امنیت شورا یوه لوړپوړي چارواکي په نوي ډیلي کې هم له هندي چارواکو سره امنیتي سلا مشورې وکړې.

پنځه ورځې وروسته، د اکتوبر پر ۱۹مه، د روسیې د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف تهران ته ولاړ. هغه د ایران له ولسمشر مسعود پزشکیان، د بهرنیو چارو له وزیر عباس عراقچي او نورو ایراني چارواکو سره د جګړې، سیمه‌ییز امنیت او د روسیې او ایران د اړیکو په اړه خبرې وکړې.

د دغو سفرونو وخت او تسلسل یوه مهمه پوښتنه راپورته کوي: ایا روسیه غواړي په سیمه کې د یوې پراخې ډیپلوماټیکې تګلارې له لارې د کړکېچونو د کمولو هڅه وکړي؟ ایا مسکو غواړي ایران بېرته د امریکا سره د خبرو مېز ته راولي؟ او د اوکراین جګړه د روسیې پر دې سیمه‌ییز سیاست څه اغېز لري؟

د موجودو معلوماتو له مخې، روسیه په سیمه کې خپل ډیپلوماټیک فعالیتونه پراخوي، خو دا لا په کره توګه نه ده ثابته شوې چې ټول یاد شوي سفرونه د یوه ګډ او له مخکې جوړ شوي پلان برخه وو. بیا هم د دغو پېښو ترمنځ سیاسي او ستراتیژیک تړاو د پام وړ دی.

تهران ته د لاوروف سفر؛ روسیه ولې فعاله شوې ده؟

د روسیې د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف تهران ته په داسې وخت کې سفر وکړ چې د ایران او امریکا ترمنځ کړکېچ د ټولې سیمې امنیت، د انرژۍ بازارونه او نړیوالې سوداګریزې لارې اغېزمنوي.

روسیه له ایران سره پراخې سیاسي، اقتصادي او امنیتي اړیکې لري. مسکو نه غواړي چې د ایران پر ضد جګړه دومره پراخه شي چې د روسیې خپلې ستراتیژیکې ګټې له خطر سره مخ کړي.

د روسیې لپاره څو مسئلې مهمې دي،لومړی، ایران د روسیې یو مهم سیمه‌ییز شریک دی. دواړه هېوادونه د انرژۍ، ټرانسپورټ، سوداګرۍ او نړیوال سیاست په برخو کې همکاري لري. دویم، مسکو غواړي د هرمز تنګي او د فارس خلیج په شاوخوا کې د سوداګریزو لارو امنیت وساتل شي. درېیم، روسیه غواړي په دې جګړه کې د ډیپلوماسۍ لپاره خپل رول پیاوړی کړي او وښيي چې د ایران، عربي هېوادونو او امریکا ترمنځ د خبرو اترو لپاره سیاسي زمینه برابرولی شي.

خو د روسیې د دې ډیپلوماسۍ تر شا یوه بله مهمه ستراتیژیکه موخه هم کېدای شي: د اوکراین د جګړې په اړه له امریکا او لوېدیځو هېوادونو سره د خبرو اترو پر مهال د مسکو د معاملې او سیاسي فشار د ځواک پیاوړی کول.

روسیه غواړي ځان د داسې نړیوال قدرت په توګه وښيي چې د ایران په کړکېچ او د منځني ختیځ په امنیتي وضعیت کې اغېز لرلی شي. که مسکو د ایران او امریکا ترمنځ د خبرو اترو په بیا پیلولو یا د جګړې په کمولو کې رول ولوبوي، نو ښايي دا ډیپلوماټیک نفوذ د واشنګټن سره په خپلو پراخو خبرو اترو کې د سیاسي امتیاز د ترلاسه کولو لپاره هم وکاروي.

په دې توګه، د ایران په اړه د روسیې فعالیتونه یوازې د تهران د ملاتړ یا د سیمه‌ییزې جګړې د مخنیوي مسئله نه ده، بلکې ښايي د اوکراین د جګړې په اړه د روسیې د پراخې ستراتیژۍ یوه برخه هم وي.

 د پاکستاني جنرال عاصم منیر د ایران سفر؛ د پاکستان موخه څه وه؟

د پاکستان د پوځ مشر فیلډ مارشل عاصم منیر د اکتوبر پر ۲۰مه ایران ته سفر وکړ او د ایران له لوړپوړو چارواکو سره یې خبرې وکړې.

دا سفر د لاوروف له سفر یوه ورځ وروسته ترسره شو او د همدې وخت له امله یې سیاسي اهمیت نور هم زیات شو.

پاکستان د ایران او امریکا ترمنځ د خبرو اترو د بیا پیلولو لپاره هڅې کولې. اسلام‌اباد غواړي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د جګړې د بیا پراخېدو مخه ونیسي، ځکه چې د ایران او امریکا اوږدمهاله شخړه د پاکستان امنیت، اقتصاد او سیمه‌ییزې اړیکې اغېزمنولی شي.

پاکستان له یوې خوا له ایران سره ګډ سرحد لري او له بلې خوا له سعودي عربستان سره مهمې امنیتي اړیکې لري. له همدې امله، اسلام‌اباد اړ دی چې د ایران او سعودي عربستان، او همدارنګه د ایران او امریکا ترمنځ د کړکېچ په اړه محتاط سیاست غوره کړي.

د منیر د سفر یوه مهمه موخه دا وه چې د تهران او واشنګټن ترمنځ د خبرو لپاره د اړیکو لاره پرانیستې وساتي. خو پاکستان نه شي کولای په یوازې ځان د دواړو هېوادونو ترمنځ توافق تضمین کړي.

د پاکستان ډیپلوماسي د یوې داسې لارې د موندلو هڅه کوي چې هم د ایران اندېښنې په پام کې ونیسي او هم د امریکا سره د خبرو امکان له منځه ولاړ نه شي.

د محسن رضايي سخت دریځ؛ ایا ایران مذاکرات ردوي؟

د ایران د لوړپوړي امنیتي او سیاسي شخصیت محسن رضايي سخت دریځ د دې ډیپلوماټیکو هڅو یوه مهمه برخه ده.

ایران ټینګار کوي چې له امریکا سره خبرې باید د داسې شرایطو پر بنسټ ترسره شي چې د تهران امنیتي او سیاسي اندېښنې پکې په پام کې نیول شوې وي. د ایران چارواکي غواړي واشنګټن لومړی د باور د بیا جوړولو لپاره عملي ګامونه واخلي.

د رضايي دریځ په څو لارو تشریح کېدای شي.

لومړی، ایران نه غواړي داسې ښکاره شي چې د پوځي فشار له امله خبرو ته اړ شوی دی.

دویم، تهران غواړي امریکا ته دا پیغام ورکړي چې یوازې د منځګړو هېوادونو سفرونه او غوښتنې د مذاکراتو د بریالیتوب لپاره بسنه نه کوي.

درېیم، ایران غواړي د خبرو شرایط تر خپله اغېز لاندې وساتي او داسې توافق ونه مني چې د هغه په اند یوازې د امریکا غوښتنې پکې پوره کېږي.

خو د یوه چارواکي سخت بیان په خپله دا نه ثابتوي چې ایران ټولې ډیپلوماټیکې لارې رد کړې دي. د ایران دریځ دا دی چې مذاکرات باید د هغه د غوښتنو او امنیتي اندېښنو په پام کې نیولو سره ترسره شي.

همدا ځای د پاکستان او روسیې د ډیپلوماسۍ لپاره اصلي ستونزه ده: هغوی کولای شي د خبرو زمینه برابره کړي، خو نه شي کولای ایران یا امریکا د توافق منلو ته مجبور کړي.

ایا روسیه غواړي ایران بېرته د خبرو مېز ته راولي؟

د روسیې وروستي ډیپلوماټیک فعالیتونه دا څرګندوي چې مسکو غواړي د ایران د جګړې د حل لپاره د سیاسي خبرو اترو رول ولري.

لاوروف په تهران کې د ایران له چارواکو سره خبرې وکړې او د روسیې د ډیپلوماسۍ له لارې د کړکېچ د کمولو امکان یې مطرح کړ. روسیه غواړي له تهران سره خپلې اړیکې وساتي او په عین وخت کې داسې سیمه‌ییز وضعیت رامنځته شي چې د جګړې د پراخېدو مخه ونیسي.

د روسیې لپاره د ایران او امریکا ترمنځ د خبرو د بیا پیلولو هڅه څو ګټې لري:

* د سیمې د جګړې د پراخېدو مخنیوی.

* له ایران سره د ستراتیژیکو اړیکو ساتل.

* له امریکا او عربي هېوادونو سره د خبرو لپاره د مسکو د رول پراخول.

* د نړیوال سیاست په ډګر کې د روسیې د ډیپلوماټیک نفوذ پیاوړی کول.

* د انرژۍ او سوداګرۍ د لارو د اوږدمهاله ګډوډۍ مخنیوی.

تر ټولو محتاطه پایله دا ده چې روسیه او پاکستان د کړکېچ د کمولو په برخه کې ګډې ګټې لري، خو د دواړو هېوادونو ډیپلوماټیکې هڅې لازماً د یوه ګډ پلان برخه نه دي.

د اوکراین جګړه او د روسیې سیمه‌ییز سیاست

د اوکراین جګړې د روسیې پر نړیوال سیاست ژور اغېز کړی دی. له لوېدیځو هېوادونو سره د مسکو د اختلافاتو او بندیزونو له زیاتېدو وروسته، روسیې هڅه کړې چې له ایران، چین، منځنۍ آسیا او نورو هېوادونو سره خپلې اړیکې پراخې کړي. د ایران جګړه روسیې ته هم فرصتونه او هم خطرونه رامنځته کوي.

د تېلو د بیو لوړوالی د روسیې د صادراتو عواید زیاتولی شي. همدارنګه، که امریکا خپل پوځي امکانات د منځني ختیځ جګړې ته واړوي، د اوکراین لپاره د لوېدیځو پوځي مرستو پر بهیر هم اغېز راتللی شي.

خو د ایران جګړه د روسیې لپاره یوازې ګټه نه لري. د سیمې بې‌ثباتي د روسیې اقتصادي پروژې، د انرژۍ بازارونه او له نورو هېوادونو سره اړیکې هم زیانمنولی شي.

له همدې امله، مسکو هڅه کوي داسې وضعیت رامنځته شي چې له یوې خوا یې له ایران سره اړیکې وساتل شي او له بلې خوا جګړه دومره پراخه نه شي چې د روسیې خپلې ګټې له خطر سره مخ کړي.

د اوکراین جګړه روسیې ته دا اړتیا هم پیدا کړې چې په نړیوال سیاست کې خپل ډیپلوماټیک اهمیت وښيي. که مسکو په منځني ختیځ کې د کړکېچ په کمولو کې اغېزمن رول ولوبوي، ښايي په راتلونکو خبرو اترو کې یې سیاسي وزن زیات شي.

افغانستان او پاکستان؛ د روسیې امنیتي او سیاسي موخې

د روسیې ډیپلوماسي یوازې په ایران پورې محدوده نه ده. افغانستان او پاکستان هم د مسکو لپاره مهم دي.

روسیې د ۲۰۲۵ کال په جولای کې د طالبانو حکومت په رسمي توګه په رسمیت وپېژاند او له هغه وروسته یې له کابل سره خپلې سیاسي او امنیتي اړیکې پراخې کړې.

د روسیې یوه مهمه اندېښنه د داعش خراسان فعالیتونه دي. مسکو غواړي چې دا ډله په افغانستان کې د پیاوړي کېدو فرصت پیدا نه کړي او د منځنۍ آسیا د هېوادونو امنیت ته ګواښ پېښ نه کړي.

د طالبانو او داعش خراسان ترمنځ دښمني د روسیې او طالبانو لپاره د ګډې امنیتي همکارۍ زمینه برابروي.

له بلې خوا، د پاکستان او افغانستان ترمنځ کړکېچ د روسیې لپاره یوه بله اندېښنه ده. پاکستان د تحریک طالبان پاکستان پر ضد د طالبانو له حکومت څخه د عملي اقداماتو غوښتنه کوي، خو طالبان د پاکستان د تورونو په اړه خپل دریځ لري.

روسیه نه غواړي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ شخړه په اوږدمهاله جګړه بدله شي، ځکه چې دا وضعیت د سیمې امنیت او سوداګریزې لارې اغېزمنولی شي.

مسکو غواړي له دواړو خواوو سره اړیکې وساتي او د خبرو اترو له لارې د کړکېچ د کمولو لپاره زمینه برابره کړي. په دې توګه، روسیه کولای شي په سیمه کې خپل سیاسي نفوذ پیاوړی کړي او د امنیتي همکاریو لپاره نوې لارې پرانیزي.

د سیمې د قدرتونو سیالي او د روسیې ستراتیژیک حساب

د ایران، پاکستان او افغانستان په اړه د روسیې سیاست باید د سیمې د لویو قدرتونو د سیالۍ په چوکاټ کې هم وکتل شي.

روسیه غواړي له ایران سره خپلې ستراتیژیکې اړیکې وساتي، له پاکستان سره امنیتي او اقتصادي همکاري پراخه کړي او له طالبانو سره د افغانستان د امنیت او سوداګرۍ په اړه اړیکې پیاوړې کړي.

په عین وخت کې، چین، امریکا، هند، سعودي عربستان او نور سیمه‌ییز هېوادونه هم په دې سیمه کې خپلې ګټې لري.

د دغو هېوادونو موخې تل یو شان نه دي. پاکستان له امریکا او سعودي عربستان سره خپلې اړیکې لري، ایران له لوېدیځ سره ژور اختلافات لري، او طالبان غواړي له بېلابېلو هېوادونو سره اړیکې وساتي، خو خپل سیاسي واک هم خوندي کړي.

له همدې امله، سیمه په دوو بشپړو مخالفو بلاکونو وېشل شوې نه ده. هر هېواد هڅه کوي چې د خپلو ګټو لپاره له بېلابېلو قدرتونو سره اړیکې وساتي.

روسیه غواړي د دې وضعیت په منځ کې خپل نفوذ پراخ کړي، خو د هغې د بریالیتوب اندازه به د نورو هېوادونو په پرېکړو او د عملي توافقاتو په رامنځته کېدو پورې تړلې وي.

د روسیې د ډیپلوماسۍ بریالیتوب به څنګه معلومېږي؟

د روسیې د ډیپلوماټیکو هڅو بریالیتوب باید یوازې د چارواکو د سفرونو او لیدنو له مخې ونه ارزول شي.

تر ټولو مهمه دا ده چې ایا ایران او امریکا بېرته جدي مذاکرات پیلوي، ایا د جګړې د بیا پراخېدو خطر کمېږي، ایا د هرمز تنګي له لارې سوداګریز تګ راتګ بېرته عادي کېږي او ایا د پاکستان او افغانستان ترمنځ د امنیتي ستونزو د حل لپاره عملي ګامونه اخیستل کېږي.

که دا پرمختګونه رامنځته شي، روسیه کولای شي په سیمه کې د یوه اغېزمن ډیپلوماټیک ځواک په توګه خپل دریځ پیاوړی کړي.

خو که ایران او امریکا پر خپلو سختو دریځونو ټینګ پاتې شي، او د پاکستان او افغانستان ترمنځ اختلافات هم دوام وکړي، نو د روسیې د ډیپلوماسۍ اغېز به محدود وي.

تهران، اسلام‌اباد او کابل ته د روسي چارواکو وروستي سفرونه ښيي چې مسکو غواړي په سیمه کې خپل سیاسي، امنیتي او اقتصادي رول پراخ کړي.

د لاوروف سفر د ایران او امریکا د جګړې د حل لپاره د روسیې د ډیپلوماټیک فعالیتونو څرګندونه کوي. د عاصم منیر سفر بیا د پاکستان هڅه څرګندوي چې د تهران او واشنګټن ترمنځ د خبرو لاره پرانیستې وساتي. په همدې وخت کې د روسي امنیتي چارواکو له پاکستان او طالبانو سره لیدنې د مسکو د سیمه‌ییز امنیت او د خپل نفوذ د ساتنې موخې څرګندوي.

د محسن رضايي سخت دریځ د دې خبرو اترو ستونزې په ډاګه کوي. ایران غواړي مذاکرات د خپلو شرایطو په پام کې نیولو سره ترسره شي، خو پاکستان او روسیه یوازې د خبرو لپاره زمینه برابرولی شي؛ هغوی نه شي کولای د ایران او امریکا پر ځای پرېکړه وکړي.

د روسیې او پاکستان د ډیپلوماسۍ ترمنځ د ګټو ګډوالی شته، خو دا لا نه ده ثابته شوې چې د دواړو هېوادونو ټول فعالیتونه د یوه ګډ پلان له مخې روان دي.

په پراخه کچه، د اوکراین جګړه، د ایران کړکېچ، د افغانستان امنیت او د پاکستان سیمه‌ییزې اندېښنې د روسیې د بهرني سیاست پر محاسبو اغېز لري. مسکو غواړي له دغو اړیکو څخه د خپل نفوذ د ساتنې او پراختیا لپاره ګټه واخلي، او ښايي په منځني ختیځ کې خپل ډیپلوماټیک رول د اوکراین د جګړې په اړه له لوېدیځ سره د خبرو پر مهال د سیاسي معاملې د ځواک په توګه هم وکاروي.

په پای کې، د روسیې د ډیپلوماسۍ اصلي ازموینه به دا وي چې ایا دغه سفرونه په عملي پرمختګونو بدلېدای شي، که به یوازې د چارواکو ترمنځ د خبرو په کچه پاتې شي.

روسیه ښايي غواړي د مذاکراتو پر مېز خپل ځای پیاوړی کړي، او پاکستان هڅه کوي چې د خبرو دروازه بنده نه شي؛ خو د یوه دوامدار توافق امکان په دې پورې تړلی دی چې ایران او امریکا څومره چمتو دي د یو بل غوښتنې واوري او د شخړې د حل لپاره عملي جوړجاړی وکړي.